Utama

Sejarah Pekan Long Lama

Pengenalan

Long Lama merupakan sebuah pekan yang terletak di kawasan Baram Tengah, Daerah Marudi, Bahagian Miri, Sarawak. Pekan ini dibina di tebing Sungai Baram, sungai kedua terpanjang di Sarawak, yang sejak dahulu menjadi laluan utama pengangkutan, perdagangan dan perhubungan bagi masyarakat di kawasan pedalaman.

Kedudukannya yang strategik menjadikan Long Lama sebagai pusat perdagangan, pentadbiran dan perkhidmatan yang menghubungkan masyarakat di Baram Tengah dan Hulu Baram.

---

Asal Nama Long Lama

Nama “Long Lama” berasal daripada bahasa Kayan, di mana perkataan “Long” bermaksud muara atau kuala, manakala “Lamah” ialah nama sebatang sungai yang mengalir ke Sungai Baram. Pada asalnya kawasan ini dikenali sebagai Long Lamah, sebelum sebutannya berubah menjadi Long Lama seperti yang digunakan hingga hari ini.

---

Sejarah Awal Penempatan

Sebelum pembukaan pekan, kawasan Long Lama merupakan tempat persinggahan masyarakat Orang Ulu yang menggunakan Sungai Baram sebagai laluan utama perjalanan. Sungai tersebut menjadi nadi kehidupan masyarakat pedalaman untuk aktiviti perdagangan, perhubungan dan pengangkutan.

Pada penghujung abad ke-19, kerajaan Brooke mula memperkukuhkan pentadbiran di Baram selepas keamanan berjaya dipulihkan. Long Lama kemudiannya berkembang sebagai salah sebuah pusat perdagangan yang penting di kawasan pedalaman.

---

Perintis Perdagangan Cina

Menurut Sarawak Gazette, pada 3 Mac 1896, Long Lama telah dikenali sebagai sebuah pos perdagangan yang sedang berkembang.

Antara perintis perdagangan Cina yang terawal di Long Lama ialah Lee Kai Tai, Sim Ching Lok dan Voon Tee Mui. Mereka berasal dari China dan berhijrah ke Baram selepas bekerja di Kuching dengan sokongan pedagang terkenal Chan Mou Soon dari Marudi.

Sekitar 1905, ketiga-tiga pedagang ini membuka tiga buah kedai berhampiran tebing Sungai Baram. Walau bagaimanapun, kawasan tersebut sering dilanda banjir dan hakisan tebing sungai, menyebabkan kedai-kedai tersebut dipindahkan ke lokasi yang lebih selamat, iaitu tapak Pekan Long Lama yang ada pada hari ini.

---

Perdagangan Awal dan Sistem Barter

Gambar hiasan: Hasil hutan seperti rotan, jerotong, damar dan sarang burung yang pernah menjadi medium pertukaran dalam sistem barter di Long Lama.

Pada peringkat awal, perdagangan di Long Lama dijalankan melalui sistem barter, iaitu pertukaran hasil hutan dengan barangan keperluan harian.

Long Lama Bazaar sekitar penghujung tahun 1950-an, ketika aktiviti perdagangan dan interaksi masyarakat berkembang pesat di pekan ini. Sumber: Judy Lee & History of Miri.

Antara hasil hutan yang sering diperdagangkan ialah:

• Damar
• Getah jerotong
• Rotan
• Sarang burung
• Rempah ratus
• Beras tempatan

Pedagang Cina membawa masuk kain, garam, gula, peralatan harian dan pelbagai keperluan lain untuk ditukarkan dengan hasil hutan yang dibawa oleh masyarakat Kayan, Kenyah, Penan dan penduduk rumah panjang di sepanjang Sungai Baram.

---

Perkembangan Pekan Long Lama

Pentadbiran Brooke

Semasa pemerintahan Rajah Brooke, Long Lama diberi peranan sebagai pusat pentadbiran kawasan pedalaman. Kerajaan Brooke menubuhkan pos pentadbiran dan pusat kutipan cukai serta menggalakkan usahawan dan mubaligh membangunkan sekolah, klinik dan kemudahan asas bagi meningkatkan taraf hidup masyarakat tempatan.

---

Pendidikan

Perkembangan ekonomi membawa kepada pembukaan sekolah. Pada tahun 1947, komuniti Cina telah menubuhkan SJKC Kee Tee, yang masih beroperasi sehingga kini. Kemudian, sekolah kerajaan, sekolah mubaligh dan institusi pendidikan lain turut dibuka bagi memenuhi keperluan penduduk Baram.

---

Operasi Semut (Operation Semut)

Semasa Perang Dunia Kedua, Long Lama menjadi antara lokasi penting dalam Operasi Semut yang dilancarkan oleh tentera Berikat pada Mac 1945.

Operasi ini dijalankan bagi membantu menentang pendudukan tentera Jepun di Sarawak. Tentera Berikat mendapat bantuan masyarakat Orang Ulu, khususnya kaum Kayan dan Kenyah, dalam menjalankan operasi di kawasan pedalaman Baram.

---

Selepas Perang Dunia Kedua

Selepas perang berakhir pada tahun 1946, Sarawak ditadbir di bawah British Military Administration (BMA).

Aktiviti perdagangan kembali berkembang dan lebih ramai peniaga membuka perniagaan di Long Lama. Pekan ini terus berkembang sebagai pusat perdagangan, pentadbiran dan perkhidmatan bagi kawasan Baram Tengah.

---

Kemudahan Awam

Seiring pembangunan Long Lama, pelbagai kemudahan asas diperkenalkan, antaranya:

• Klinik kerajaan
• Bekalan air (1976)
• Bekalan elektrik (1986)
• Telekomunikasi
• Pejabat Pentadbiran
• Balai Polis
• Sekolah
• Jalan raya

Kemudahan ini mempercepatkan pembangunan ekonomi dan meningkatkan taraf hidup masyarakat setempat.

---

Jalan Raya dan Jambatan Long Lama

Sebelum pembinaan jalan raya, pengangkutan utama penduduk ialah melalui Sungai Baram menggunakan bot ekspres dan perahu.

Pembinaan jalan raya yang menghubungkan Long Lama dengan Beluru dan Miri mengurangkan kebergantungan terhadap pengangkutan sungai.

Kemuncak pembangunan infrastruktur ialah pembinaan Jambatan Long Lama, yang siap pada tahun 2019. Jambatan sepanjang kira-kira 560 meter ini menggantikan perkhidmatan feri dan menjadi penghubung utama antara kedua-dua tebing Sungai Baram.